Chim báo tin: quạ, cú, sáo, chim khách và giấc mơ

Người làng xưa sống gần chim. Sáng nghe tiếng chim, chiều nghe tiếng chim, đêm nghe tiếng cú. Từ đó sinh ra tục đọc tiếng chim như đọc điềm, và giấc mơ thấy chim cũng được giải theo lối đọc ấy.

Chim khách

Chim khách, loài chim đuôi dài lông đen xám hay đậu bụi tre, kêu trước nhà thì người ta bảo sắp có khách. Lời tin này rất phổ biến. Nhiều bà cụ nghe chim kêu sáng sớm là bắt đầu dọn nhà, nấu thêm cơm.

Mơ thấy chim khách đậu trước nhà, các cụ cũng giải là có khách, có tin. Xem mơ thấy khách đến.

Quạ

Quạ đen, kêu khàn, hay ăn xác chết, nên người Việt coi quạ là điềm xấu. Quạ kêu trên mái nhà, người ta sợ có chuyện. Phan Kế Bính có chép tục tin tiếng quạ.

Nhưng trong trò Cổ Nhơn, quạ là một trong ba mươi sáu con, có tên chữ là Cửu Quan. Chevalier ghi rằng ở nhiều nền văn hóa, quạ lại là chim thông minh, chim đưa tin của thần. Một con chim, nhiều cách nhìn.

Cú

Cú kêu ban đêm là tiếng chim đáng sợ nhất trong tục xưa. "Cú kêu ra ma" là lời các cụ. Người ta tin cú kêu gần nhà là nhà sắp có tang. Toan Ánh có ghi nhiều nhà nghe cú kêu thì ra sân đuổi, ném đá, đốt lửa.

Ngày nay người ta biết cú là loài chim ăn chuột, có ích cho nhà nông. Xem mơ thấy cú mèo.

Chim én, chim sẻ, chim cu

Chim én về là mùa xuân về. Mơ thấy én bay là điềm lành, có tin vui. Chim sẻ gần nhà, ríu rít, gắn với cảnh nhà đông vui. Chim cu gáy gắn với đồng quê, với tình đôi lứa. Xem mơ thấy chim én, mơ thấy chim sẻ, mơ thấy chim cu.

Sáo, chim cuốc

Chim sáo nói được tiếng người, nuôi trong lồng. Mơ thấy sáo nói, có người giải là có lời đồn. Chim cuốc kêu mùa hè, tiếng kêu buồn, văn thơ xưa hay dùng để nói nỗi nhớ nước, nhớ nhà.

Chim bay vào nhà

Chim lạ bay vào nhà là điềm được để ý ở nhiều nơi. Có nơi bảo là có tin vui, có nơi bảo là có tin xấu, tùy loài chim. Lời giải rất khác nhau giữa các vùng.

Điều gì đứng sau

Tục đọc tiếng chim cho thấy người làng xưa chú ý tới thiên nhiên đến từng chi tiết. Họ biết chim nào kêu sáng, chim nào kêu đêm, chim nào về mùa nào. Nhiều điều họ biết là đúng: chim én về khi trời ấm, cú kêu khi đêm yên. Chỉ có phần nối tiếng chim với họa phúc là niềm tin.

Giấc mơ thấy chim, với người hôm nay, có khi chỉ là ký ức về một buổi sáng ở quê, tiếng chim ngoài bụi tre. Ký ức ấy đáng giữ, dù không còn ai tin chim báo tin.