Sổ mơ và trò Cổ Nhơn

Người Việt dùng chữ "sổ mơ" cho nhiều thứ. Ngày nay, nhiều trang mạng gọi sổ mơ là bảng đổi giấc mơ ra con số để đánh lô đề. Giấc Nam không làm việc ấy. Trang này ghi lại gốc của sổ mơ trong một trò chơi dân gian có thật ở Bình Định: trò Cổ Nhơn, còn gọi là đánh thai.

Cổ Nhơn là gì

Cổ Nhơn là trò chơi Tết ở Hoài Nhơn, Bình Định, có từ thời trước, tương truyền gắn với nghĩa quân Tây Sơn. Người ra đề chọn một trong 36 con, viết tên vào giấy, bỏ vào ống tre treo lên cao. Rồi người ấy đọc một câu thai, thường là thơ lục bát, gợi ý con vật. Người chơi đoán, đặt tiền nhỏ vào con mình chọn. Chiều tối mở ống, ai đoán trúng thì được thưởng.

Trò chơi nằm ở chỗ đoán câu thai. Một câu thai hay có khi nói ẩn tới ba bốn con, người chơi phải hiểu điển tích, hiểu chữ Hán, hiểu ca dao. Báo Người Lao Động ngày 12/02/2024 đã viết về trò này như một nét văn hóa Tết của Hoài Nhơn.

36 con và 9 bộ

Mỗi con có số thứ tự, tên thường và tên chữ, chia thành 9 bộ theo kiểu xếp hạng xã hội xưa: trạng nguyên, hổ tướng, sinh lý, đạo sĩ, mỹ nữ, hảo mạng, hòa thượng, khất thực, ni cô. Cột cuối nối tới các mục giải mộng trên Giấc Nam có nói tới con vật ấy.

Từ Cổ Nhơn tới "sổ mơ"

Người chơi Cổ Nhơn xưa có thói quen đem giấc mơ đêm trước ra đoán con: mơ thấy rắn thì nghĩ tới con rắn, mơ thấy người chết thì nghĩ tới con Yêu. Từ thói quen ấy, có người chép thành sổ. Về sau, những cuốn sổ kiểu ấy bị đem dùng cho số đề. Bảng trên trang này chỉ giữ phần trò chơi chữ của Cổ Nhơn, không có con số hai chữ số nào cho xổ số.

Ghi chú nguồn

Tên chữ của 36 con được đối chiếu từ ba nguồn: bài báo Người Lao Động ngày 12/02/2024, tư liệu trên trang của ban tổ chức Cổ Nhơn Hoài Nhơn, và một bài tổng hợp về trò chơi dân gian Bình Định. Một số tên chữ được viết khác nhau giữa các nguồn, như Phước Tôn hay Phúc Tôn. Giấc Nam giữ cách viết phổ biến ở Bình Định. Xem thêm trang miễn trừ.