Con mèo hay con thỏ: mười hai con giáp của người Việt

Người Trung Hoa, Hàn Quốc, Nhật Bản có năm Thỏ. Người Việt có năm Mão là năm con Mèo. Đó là một trong những khác biệt nhỏ mà ai cũng biết, nhưng ít ai giải thích được chắc.

Mười hai địa chi

Mười hai con giáp gắn với mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Ở Việt Nam, mười hai con là chuột, trâu, hổ, mèo, rồng, rắn, ngựa, dê, khỉ, gà, chó, lợn.

So với Trung Hoa, ngoài mèo thay thỏ, người Việt nói trâu thay bò. Một số nơi ở Trung Hoa dùng con dê, có nơi dùng con cừu cho chi Mùi; ở Việt Nam là dê.

Vì sao là mèo

Có nhiều giả thuyết, chưa giả thuyết nào được chứng minh.

Giả thuyết thứ nhất dựa vào âm đọc. Chữ Mão đọc gần với "mèo". Người Việt nghe Mão thành mèo, rồi dần dần coi là con mèo.

Giả thuyết thứ hai dựa vào đời sống. Người Việt làm lúa nước, chuột phá lúa, mèo bắt chuột, nên mèo gần gũi và có ích hơn thỏ.

Giả thuyết thứ ba cho rằng thỏ ít gặp ở đồng bằng Việt Nam thời xưa.

Mỗi giả thuyết có lý một phần. Không có sách cổ nào ghi rõ thời điểm người Việt đổi thỏ thành mèo.

Con trâu

Trâu thay bò thì dễ hiểu hơn. Trâu là con vật gắn với cày ruộng lúa nước. "Con trâu là đầu cơ nghiệp" là lời cửa miệng của nhà nông. Xem mơ thấy trâu.

Con giáp và giấc mơ

Có người hỏi mơ thấy con vật tuổi mình thì có ý nghĩa gì. Sách giải mộng cũ không có lối giải riêng cho chuyện này. Lời truyền ở một số nơi bảo mơ thấy con giáp của mình khỏe mạnh là điềm tốt cho bản thân, thấy con giáp ốm yếu thì nên giữ sức khỏe. Đây là lối giải mới, chưa thấy trong sách xưa.

Toan Ánh khi chép tục xem tuổi có ghi người xưa chú ý tới tuổi xung, tuổi hợp khi cưới hỏi, làm nhà, nhưng ông không nối chuyện ấy với giấc mơ.

Ba mươi sáu con Cổ Nhơn không phải con giáp

Nhiều người lẫn mười hai con giáp với ba mươi sáu con Cổ Nhơn. Hai bộ khác hẳn nhau. Cổ Nhơn có đủ mười hai con giáp, nhưng thêm nhiều con khác như cá trắng, ốc, ngỗng, công, trùn, cọp, bướm. Thứ tự cũng khác. Ví dụ trong Cổ Nhơn, con mèo là số mười bốn và có thêm con thỏ. Xem trang sổ mơ.

Mèo trong giấc mơ

Mơ thấy mèo được giải nhiều cách. Có nơi bảo mèo là kẻ tiểu nhân, có nơi bảo mèo bắt chuột là điềm trừ được hại. Xem mục mơ thấy mèo.

Mười hai con giáp là chuyện của lịch, của tuổi. Giấc mơ là chuyện của đêm. Hai chuyện gặp nhau ở chỗ cùng nói về con vật gần gũi, và ở việc người Việt đã tự đổi một con vật cho hợp với đời mình.