Giấc mơ nhìn từ khoa học giấc ngủ

Giấc Nam viết về tục giải mộng, nhưng chúng tôi không muốn người đọc nghĩ rằng giấc mơ chỉ có một cách hiểu. Bài này ghi lại những điều khoa học giấc ngủ đã biết, viết đơn giản, không đi vào chi tiết chuyên môn.

Giấc ngủ có chu kỳ

Một đêm ngủ không đều đều từ đầu tới cuối. Nó gồm nhiều chu kỳ, mỗi chu kỳ dài chừng chín mươi phút. Trong mỗi chu kỳ có giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu và giai đoạn mắt chuyển động nhanh. Về cuối đêm, giai đoạn mắt chuyển động nhanh dài hơn.

Năm 1953, hai nhà khoa học ở Đại học Chicago là Eugene Aserinsky và Nathaniel Kleitman mô tả giai đoạn mắt chuyển động nhanh. Họ thấy người bị đánh thức trong giai đoạn này thường kể lại giấc mơ rõ ràng.

Giấc mơ xảy ra khi nào

Giấc mơ rõ, có cốt truyện, nhiều hình ảnh thường gặp trong giai đoạn mắt chuyển động nhanh. Nhưng người ta cũng mơ trong các giai đoạn khác, chỉ là giấc mơ mờ hơn, ít hình ảnh hơn.

Ai cũng mơ mỗi đêm, kể cả người bảo mình không bao giờ mơ. Chỉ là họ không nhớ. Ta nhớ giấc mơ khi tỉnh dậy ngay trong hoặc ngay sau giai đoạn mơ. Đó là lý do giấc mơ gần sáng hay được nhớ hơn.

Vì sao ta mơ

Đây là câu hỏi chưa có câu trả lời chắc. Có mấy giả thuyết chính.

Một giả thuyết cho rằng giấc mơ giúp não sắp xếp ký ức, giữ lại điều quan trọng, bỏ bớt điều vụn vặt.

Một giả thuyết khác cho rằng giấc mơ giúp ta tập đối phó với nguy hiểm. Bị đuổi, rơi, lạc đường là những giấc mơ rất phổ biến ở mọi nền văn hóa. Xem mơ bị đuổi, mơ rơi từ trên cao.

Một giả thuyết nữa cho rằng giấc mơ giúp xử lý cảm xúc, nhất là cảm xúc mạnh trong ngày.

Cũng có ý kiến cho rằng giấc mơ chỉ là sản phẩm phụ của hoạt động não khi ngủ, não cố gắng ghép những tín hiệu ngẫu nhiên thành câu chuyện.

Freud và giải mộng

Năm 1899, Sigmund Freud in cuốn sách về giải mộng, cho rằng giấc mơ là sự thỏa mãn những mong muốn bị dồn nén. Thuyết của ông có ảnh hưởng lớn tới văn hóa thế kỷ hai mươi, nhưng phần lớn khoa học giấc ngủ ngày nay không dùng cách giải ấy. Chevalier, khi viết từ điển biểu tượng, dùng nhiều tư liệu từ phân tâm học nhưng cũng ghi nhận nhiều cách hiểu khác.

Mơ tỉnh

Có người biết mình đang mơ ngay trong giấc mơ, có khi còn điều khiển được giấc mơ. Hiện tượng này gọi là mơ tỉnh, và đã được ghi nhận trong phòng thí nghiệm.

Ác mộng và sức khỏe

Ác mộng thỉnh thoảng là bình thường. Ác mộng thường xuyên, lặp lại, làm mất ngủ, nhất là sau một chuyện đau buồn lớn, có thể là dấu hiệu cần được giúp đỡ. Ngày nay có những liệu pháp tâm lý giúp giảm ác mộng. Nếu bạn gặp ác mộng nhiều tuần liền, hãy nói với bác sĩ.

Thiếu ngủ, rượu, một số thuốc, sốt cao có thể làm giấc mơ dữ dội hơn.

Khoa học và tục xưa

Khoa học không nói giấc mơ báo trước tương lai. Nhưng khoa học cũng thừa nhận giấc mơ có liên quan tới cảm xúc, ký ức, nỗi lo của người mơ. Ở điểm này, tục xưa và khoa học gặp nhau: giấc mơ nói về chính người mơ. Các cụ giải mơ thấy người chết là nhớ ông bà, khoa học cũng sẽ nói gần như vậy, chỉ bằng chữ khác.