Vì sao ông bà ta hay giải mộng ngược

Hỏi một bà cụ ở quê về giấc mơ đám tang, câu trả lời thường là: "Mơ thấy tang thì mừng, sắp có của." Hỏi về giấc mơ đám cưới, bà lại lắc đầu. Lối giải ngược ấy có mặt ở gần như mọi làng Việt, từ Bắc vào Nam.

Những giấc mơ hay bị giải ngược

Theo những gì các bản sách giải mộng lưu hành ở ta ghi lại, có một nhóm giấc mơ hầu như luôn được giải ngược:

• Mơ thấy người chết, đám tang, quan tài: có của, sống thọ.
• Mơ thấy đám cưới của mình: có chuyện lo.
• Mơ được tiền, nhặt được vàng: sắp hao của.
• Mơ mất tiền: sắp được.
• Mơ khóc: có tin vui.
• Mơ cãi nhau với vợ, chồng, anh em: sắp hòa.
• Mơ ốm nặng: khỏe ra.

Nhóm này có chung một điểm: đều là chuyện lớn của đời người, chuyện sống chết, tiền bạc, vợ chồng. Những giấc mơ nhỏ hơn, như thấy con chó, con gà, cái cửa, phần lớn được giải thẳng.

Ba cách giải thích

Cách thứ nhất cho rằng giấc mơ hay đảo ngược điều sắp tới. Người xưa tin linh hồn khi ngủ đi lang thang, thấy chuyện ở cõi khác, mà cõi ấy ngược với cõi người. Toan Ánh có ghi niềm tin về hồn vía rời thân khi ngủ, và những lời dặn không đánh thức người đang ngủ say quá đột ngột.

Cách thứ hai thực tế hơn. Giải ngược là để an ủi. Ai mơ thấy người thân chết thì sợ. Nói với họ rằng đó là điềm sống thọ thì họ yên lòng mà làm việc. Người già trong làng giữ lối giải ấy như giữ một liều thuốc an thần.

Cách thứ ba liên quan tới kiêng kỵ lời nói. Người Việt kiêng nói điều gở, sợ "nói gở thành thật". Giấc mơ xấu mà nói thẳng ra là xấu thì như mời cái xấu tới. Nói ngược lại thì vừa tránh được lời gở, vừa giữ được lòng người nằm mơ.

Phan Kế Bính nói gì

Trong Việt Nam phong tục, Phan Kế Bính chép nhiều tục tin điềm báo, và ông thường có lời bình. Ông cho rằng tin điềm quá thì sinh lo sợ vô cớ, làm hỏng việc. Lời ấy đến nay vẫn đúng. Giải ngược hay giải thẳng, cái lợi duy nhất của việc giải mộng là làm người ta yên lòng hơn, không phải làm người ta sợ hơn.

Không phải giấc mơ nào cũng ngược

Các cụ không giải ngược tất cả. Mơ thấy nhà cháy thì có nơi giải ngược là phát đạt, có nơi giải thẳng là nên coi bếp. Mơ thấy rắn cắn có nơi bảo được của, có nơi bảo có kẻ hại. Cùng một giấc mơ, mỗi làng một lối. Trên Giấc Nam, mỗi mục giải mộng đều ghi cả hai cách khi các nguồn nói khác nhau.

Đọc thế nào cho phải

Giải ngược là một nét tâm lý của người Việt xưa: nhìn cái xấu mà nói cái tốt, để sống tiếp. Biết vậy thì đọc lời giải nhẹ nhàng hơn. Mơ thấy người thân mất, đừng vội mừng vì "sắp có của", cũng đừng vội lo. Gọi điện hỏi thăm người ấy là đủ. Lời dặn ấy, các cụ cũng nói, chỉ là nói bằng lối khác.