Chu Công giải mộng ở Việt Nam

Ở các sạp sách cũ quanh chợ, người ta vẫn bán những cuốn mỏng in chữ to, bìa vẽ ông già râu dài, tên "Chu Công giải mộng". Mỗi cuốn một nhà in, một người dịch, và nội dung không cuốn nào giống hẳn cuốn nào.

Chu Công là ai

Chu Công tên là Cơ Đán, em vua Chu Vũ Vương, sống khoảng thế kỷ 11 trước công nguyên. Sách Nho tôn ông là người đặt ra lễ nhạc nhà Chu. Khổng Tử từng than: "Lâu rồi ta không mơ thấy Chu Công nữa." Có lẽ từ câu ấy mà tên Chu Công gắn với giấc mơ.

Sách đoán mộng mang tên Chu Công thật ra ra đời muộn hơn nhiều, là sách dân gian được người đời sau soạn rồi gán tên ông cho có uy. Ở Trung Hoa có nhiều bản, phổ biến từ đời Đường, Tống trở đi. Sách xếp giấc mơ theo nhóm: trời đất, nhà cửa, thân thể, quần áo, con vật, cây cỏ, thần Phật, tang cưới.

Vào Việt Nam

Không rõ sách vào ta từ khi nào. Nhà Nho đọc chữ Hán thì có thể đọc bản Tàu từ lâu. Phổ biến rộng là từ đầu thế kỷ 20, khi chữ quốc ngữ lan ra và các nhà in ở Hà Nội, Sài Gòn in sách bình dân bán rẻ. Sách giải mộng, sách bói, sách tử vi là loại bán chạy.

Mỗi người dịch thêm bớt theo ý mình. Có bản giữ nguyên lời Tàu. Có bản thêm lời giải theo tục Việt, như chuyện cá chép đưa ông Táo, chuyện kiêng quạ kêu. Có bản về sau còn thêm cả con số để đánh đề, thứ không hề có trong sách gốc.

Vì sao các bản không giống nhau

Sách dân gian không có bản chuẩn. Người chép tay chép sai, người in sửa theo ý, người dịch hiểu chữ Hán mỗi người một khác. Thêm nữa, lời giải mộng vốn là lời truyền miệng, được ghi lại ở những thời điểm khác nhau, ở những vùng khác nhau.

Thử so ba bản khác nhau, cùng giấc mơ thấy rắn: một bản giải là sinh con, một bản giải là được của, một bản giải là có tiểu nhân. Cả ba đều có gốc trong lời truyền, chỉ là mỗi bản chọn một.

Giấc Nam dùng sách này thế nào

Khi viết "sách giải mộng thường ghi", Giấc Nam muốn nói lời giải ấy gặp ở nhiều bản. Khi các bản nói khác nhau, chúng tôi ghi các cách khác nhau. Chúng tôi không trích một bản cụ thể làm chuẩn, vì không có bản nào là chuẩn.

Chevalier khi so biểu tượng giữa các nền văn hóa có lưu ý rằng nghĩa của một biểu tượng phụ thuộc vào người dùng nó. Sách Chu Công cũng vậy. Rắn ở Tàu, rắn ở ta, rắn ở Ấn Độ không cùng nghĩa.

Đọc với con mắt nào

Đọc Chu Công giải mộng như đọc một kho chuyện cũ về nỗi lo và mong của người xưa. Trong đó có chuyện con cái, tiền bạc, quan chức, bệnh tật, đúng những thứ người ta lo nhất. Phan Kế Bính khi bàn tục tin điềm đã cảnh báo người tin quá sẽ sinh mê. Lời ấy vẫn còn đúng.