Bàn thờ gia tiên và những giấc mơ về ông bà

Nhà Việt nào cũng có bàn thờ. Ở nông thôn là gian giữa, ở thành phố có khi chỉ là một kệ gỗ trên tường. Nhưng ngày rằm, mồng một, ngày giỗ, nén hương vẫn được thắp. Gần với bàn thờ ấy là những giấc mơ thấy ông bà.

Thờ cúng tổ tiên

Phan Kế Bính mở đầu sách Việt Nam phong tục bằng phần nói về gia tộc, trong đó thờ cúng tổ tiên là một mục lớn. Ông tả giỗ, tết, các ngày cúng trong năm, cách bày bàn thờ. Nguyễn Văn Huyên cũng coi thờ tổ tiên là cái lõi của tín ngưỡng gia đình Việt.

Người Việt tin người chết vẫn còn hồn, vẫn ở quanh con cháu, phù hộ cho con cháu. Ngày giỗ là ngày mời ông bà về ăn cơm với con cháu.

Giỗ

Ngày giỗ là ngày người thân mất, tính theo âm lịch. Con cháu tụ về, làm mâm cơm, thắp hương, khấn mời. Năm đầu là giỗ đầu, năm thứ hai là giỗ hết, sau đó là giỗ thường. Toan Ánh có tả kỹ những lễ này.

Ngày giỗ không chỉ là lễ. Đó là dịp cả họ gặp nhau, nhắc lại chuyện người đã khuất, dạy con cháu biết mình từ đâu.

Giấc mơ thấy ông bà

Mơ thấy ông bà đã mất là giấc mơ rất phổ biến. Lời giải xưa thường nhẹ nhàng: ông bà về thăm, ông bà phù hộ. Mơ thấy ông bà vui vẻ thì nhà yên. Mơ thấy ông bà buồn, có nhà hiểu là ông bà nhắc con cháu sống hòa thuận, có nhà đi thắp hương.

Mơ thấy ông bà đòi ăn, đòi áo, nhiều nhà sáng ra làm mâm cúng, đốt vàng mã. Xem mơ thấy ông bà đã mất, mơ thấy vàng mã.

Báo mộng về mộ phần

Một dạng giấc mơ hay được kể là ông bà báo mộng về mộ: mộ bị ngập, mộ bị lún, muốn được sang cát. Nhiều nhà sau giấc mơ ấy đi thăm mộ, sửa mộ. Xem mơ thấy mộ, mơ thấy bốc mộ.

Vì sao ta mơ thấy ông bà

Người hôm nay có thể hiểu theo lối khác. Ta mơ thấy ông bà vì ta nhớ ông bà. Ngày giỗ, ngày tảo mộ, nghe nhắc chuyện cũ, ta nghĩ nhiều tới người đã khuất, và đêm ấy ta mơ. Đó không phải điều lạ.

Nhưng hai cách hiểu không loại trừ nhau. Người tin ông bà về thì thắp hương. Người hiểu là nỗi nhớ thì gọi điện cho bố mẹ còn sống. Cả hai việc đều tốt.

Bàn thờ ở chung cư

Nhà chung cư nhỏ, nhiều gia đình trẻ không có chỗ bày bàn thờ lớn. Nhiều người thờ ở nhà cha mẹ, ngày giỗ thì về. Có người lập bàn thờ nhỏ, chỉ có bát hương và ảnh. Hình thức đổi, nhưng ý thì vẫn vậy.

Một điều nhỏ

Có người hỏi mơ thấy ông bà mà không làm lễ thì có sao không. Các cụ hiểu chuyện thường trả lời: ông bà không đòi lễ, ông bà muốn con cháu sống tử tế. Một nén hương, một câu khấn, hay chỉ là một lúc nghĩ về ông bà, cũng đủ.