Tứ linh: rồng, lân, rùa, phượng trong giấc mơ và đời sống

Ngẩng lên mái đình làng, ta thấy rồng chầu mặt nguyệt. Vào Văn Miếu, thấy rùa đá đội bia. Tết Trung thu, nghe trống múa lân. Đó là tứ linh: long, lân, quy, phụng, bốn con vật linh trong văn hóa Việt.

Rồng

Rồng là con vật đứng đầu tứ linh. Người Việt tự nhận là con Rồng cháu Tiên, theo truyện Lạc Long Quân và Âu Cơ. Thời phong kiến, rồng là biểu tượng của vua. Rồng thời Lý có dáng mềm như rắn, thân uốn nhiều khúc, được coi là nét riêng của mỹ thuật Việt.

Rồng gắn với nước, với mưa. Người làm ruộng mong rồng đem mưa. Mơ thấy rồng được giải là điềm rất lớn: thăng tiến, có quý nhân, có con quý. Xem mơ thấy rồng.

Lân

Lân, hay kỳ lân, là con vật hiền, chỉ xuất hiện khi có thánh nhân, khi thời thái bình. Múa lân dịp Tết, Trung thu là trò vui mà ai cũng biết. Đầu lân Việt có sừng, mắt to, khác với sư tử múa của người Hoa.

Mơ thấy kỳ lân được giải là có con quý, có tin vui lớn. Xem mơ thấy kỳ lân và mơ thấy Trung thu.

Rùa

Rùa sống lâu, nên là biểu tượng của trường thọ, bền vững. Các bia tiến sĩ ở Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội đặt trên lưng rùa đá. Truyện Hồ Gươm kể rùa vàng đòi lại gươm thần của vua Lê Lợi. Truyện An Dương Vương kể thần Kim Quy giúp xây thành Cổ Loa.

Mơ thấy rùa được giải là sống lâu, việc bền. Xem mơ thấy rùa.

Phượng

Phượng là chim thần, đứng đầu loài chim, biểu tượng của hoàng hậu, của cái đẹp. Phượng hay đi đôi với rồng: "long phụng" là đôi vợ chồng hạnh phúc, hay được thêu trên áo cưới, chăn gối cưới.

Mơ thấy phượng được giải là tin vui về hôn nhân. Vì ít ai thấy phượng thật, nhiều người mơ thấy chim công và coi đó như phượng. Xem mơ thấy chim công.

Tứ linh trong kiến trúc

Nguyễn Văn Huyên và nhiều nhà nghiên cứu sau ông đã tả trang trí tứ linh trên đình, chùa, đền. Rồng ở bờ nóc, lân ở cửa, rùa ở chân bia, phượng ở các bức chạm. Nhiều đình làng Bắc Bộ thế kỷ mười bảy, mười tám có chạm khắc tứ linh rất đẹp.

Tứ linh trong Cổ Nhơn

Trò Cổ Nhơn có rồng bay, rồng nằm, kỳ lân, rùa. Không có phượng, nhưng có hạc và công. Xem sổ mơ.

Giấc mơ tứ linh

Chevalier ghi rằng ở nhiều nền văn hóa, các con vật thần thoại trong giấc mơ là biểu tượng của sức mạnh vượt lên người thường. Ở Việt Nam, giấc mơ thấy tứ linh hầu như luôn được giải là điềm lành, điềm lớn. Có lẽ vì tứ linh chưa bao giờ là con vật dữ trong lòng người Việt.

Thấy tứ linh trong mơ, người xưa thường vui và đi lễ tạ. Người hôm nay có thể chỉ cần nhớ lại mái đình làng, cái đầu lân ngày Trung thu, và thấy mình đang mơ về những điều đẹp của quê.