Tục thờ rắn ở các làng Việt

Đi dọc sông Hồng, sông Đáy, sông Cầu, nhiều làng có đền thờ thần rắn. Người làng gọi tránh là ông Dài, ông Cộc, ông Lốt, không gọi thẳng là rắn. Giấc mơ thấy rắn ở những làng ấy không phải chuyện nhỏ.

Rắn trong truyện cổ

Lĩnh Nam chích quái chép chuyện Lạc Long Quân diệt Ngư Tinh, loài thủy quái mình dài ở biển. Có nhiều chuyện khác về thuồng luồng, giao long, loài rắn lớn dưới nước bắt người. Người Việt sống bên sông nước, sợ rắn nước, sợ thuồng luồng, nên thờ để yên.

Tục xăm mình của người Việt cổ, theo sử cũ, là để thủy quái tưởng là đồng loại mà không hại. Chuyện ấy cho thấy nỗi sợ loài vật dưới nước có từ rất sớm.

Tục thờ rắn

Toan Ánh có ghi tục thờ rắn ở nhiều làng Bắc Bộ. Có làng thờ đôi rắn đã cứu làng khỏi lụt. Có làng thờ rắn là con của một bà mẹ trong làng, sinh ra mang hình rắn. Chuyện ông Dài ông Cộc ở vùng sông Cầu kể hai con rắn, một con bị chém cụt đuôi, được làng thờ.

Nguyễn Văn Huyên khi viết về thần làng có nhắc nhiều nhiên thần là loài vật, trong đó rắn chiếm phần đáng kể.

Ở những làng thờ rắn, người ta kiêng đánh rắn, kiêng gọi tên rắn, gặp rắn trong nhà thì khấn cho đi. Giấc mơ thấy rắn vì vậy được giải là thần làng báo việc.

Giấc mơ rắn ngoài làng thờ rắn

Ở những nơi không thờ rắn, giấc mơ thấy rắn được giải theo sách giải mộng: rắn là điềm con cái. Rắn quấn người là có thai. Rắn đen là con trai, rắn trắng là con gái. Lối giải này rất phổ biến, nhiều người trẻ ngày nay vẫn biết.

Hai lối giải, rắn là thần và rắn là con cái, sống cạnh nhau. Một người ở làng thờ rắn mơ thấy rắn có khi giải cả hai: thần làng báo tin con cái.

Rắn ở miền Nam

Miền Nam thời khẩn hoang nhiều rắn, nhất là vùng U Minh, Đồng Tháp Mười. Người khẩn hoang sống chung với rắn, bắt rắn ăn, ngâm rượu rắn. Tục thờ rắn ở miền Nam vì vậy ít hơn ở miền Bắc. Giấc mơ thấy rắn ở miền Tây cũng ít bị coi là điềm lớn.

Kiêng gọi tên

Ở nhiều làng thờ rắn, người ta không nói chữ rắn khi trời tối. Gặp rắn bò qua sân, người già chắp tay khấn mời ông đi, rồi đóng cửa lại. Lối gọi tránh này cũng gặp với hổ, người ta gọi là ông Ba Mươi. Gọi tránh là cách tỏ lòng kính, cũng là cách giữ mình.

Đọc thêm

Mục mơ thấy rắn ghi lời giải của ba miền. Mục mơ thấy lươn nói về loài vật mà người làm ruộng hay giải cùng với rắn.

Tục thờ rắn ngày nay mai một nhiều, nhiều đền đã bỏ hoang. Nhưng câu "đừng gọi tên rắn ban đêm" vẫn còn được nhiều bà cụ dặn con cháu, như một mảnh của niềm tin cũ còn sót lại.