Ba miền, ba cách giải mộng

Mỗi mục trên Giấc Nam đều có một phần ghi lời giải ở ba miền. Nhiều bạn đọc hỏi vì sao cùng một giấc mơ mà lời giải khác nhau đến vậy. Câu trả lời nằm ở lịch sử và đời sống của mỗi vùng.

Miền Bắc: gần sách, gần làng

Miền Bắc là đất cũ, nơi Nho học đứng vững nhiều thế kỷ. Sách giải mộng chữ Hán theo lối Chu Công được các thầy đồ đọc, chép lại, truyền ra. Lời giải ở Bắc vì vậy hay gần với sách, có lề lối, có những cặp đối như mơ thấy cháy là phát, mơ thấy nước là tiền.

Đời sống làng xã ở Bắc cũng chặt. Mỗi làng có thành hoàng, có đình, có lệ làng. Giấc mơ có khi được giải theo thần làng, nhất là ở những làng thờ nhiên thần như rắn, cá. Phan Kế Bính khi chép phong tục Bắc Kỳ đã ghi nhiều tục tin điềm gắn với làng.

Miền Trung: gần biển, gần bão

Miền Trung đất hẹp, một bên núi, một bên biển. Người miền Trung sống với bão lụt, với nghề biển. Lời giải mộng ở đây hay gắn với nước, với gió, với thuyền. Mơ thấy biển động, mơ thấy thuyền chìm được coi trọng hơn ở nơi khác.

Huế là đất kinh đô, có nhiều tục cung đình truyền ra dân gian. Tín ngưỡng thờ cá Ông, tức cá voi, rất mạnh ở dải đất ven biển từ Quảng Bình trở vào. Giấc mơ thấy cá voi ở đây không phải chuyện con số mà là chuyện thần.

Miền Nam: gần sông, đất mới

Miền Nam là đất khẩn hoang, người đến từ nhiều nơi, mang theo nhiều tục. Lối giải ở Nam ít khuôn phép hơn, cởi mở hơn. Một nét hay gặp là thói giải giấc mơ ra một con vật trong ba mươi sáu con, như mơ thấy người chết là con gì. Bộ ba mươi sáu con ấy còn giữ rõ nhất trong trò Cổ Nhơn ở Bình Định, miền Trung, nhưng thói đem giấc mơ ra đoán con thì lan khắp nơi, và ở miền Nam đã bị số đề chiếm lấy.

Sông nước Cửu Long cũng để lại dấu ấn. Giấc mơ thấy ghe, thấy xuồng, thấy cá linh, cá lóc gắn với mùa nước nổi, với chuyện làm ăn.

Đọc lời giải ba miền thế nào

Lời giải ba miền trên Giấc Nam được viết theo lối "người ta hay nói", "các cụ bảo". Chúng tôi không đi thực địa từng làng. Những gì ghi lại là tổng hợp từ sách của Toan Ánh, Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Huyên và lời truyền phổ biến. Mỗi miền còn chia ra rất nhiều vùng nhỏ, không thể nói "người Nam giải thế này" như thể cả miền một lời.

Chính vì vậy, khi đọc lời giải, hãy coi đó là một cánh cửa nhìn vào lối nghĩ của từng vùng, không phải bản án. Một người Bắc lấy chồng Nam có thể nghe hai lời giải trái ngược cho cùng một giấc mơ, và cả hai đều là tục thật.

Ví dụ: mơ thấy người chết

Ở Bắc, người ta hay nói mơ thấy người chết là điềm lành, có của. Ở một số nơi miền Trung, lời giải thận trọng hơn, dặn đi lễ. Ở Nam, nhiều người lại nghĩ ngay tới một con vật trong ba mươi sáu con. Cùng một giấc mơ, ba thái độ. Xem mục mơ thấy người chết.

Ví dụ: mơ thấy rắn

Bắc giải rắn là con cái, cũng có làng coi là thần. Trung có nơi kiêng. Nam ít coi rắn là điềm lớn. Xem mơ thấy rắn và bài tục thờ rắn.

Sự khác nhau ấy là điều đáng quý. Nó cho thấy tục giải mộng không phải sách vở chết mà là đời sống, đổi theo đất, theo nghề, theo người.