Đạo Mẫu, hầu đồng và giấc mơ

Năm 2016, UNESCO ghi danh Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó là một tín ngưỡng rất gần với giấc mơ, vì người theo Đạo Mẫu tin rằng Mẫu và các vị thánh hay báo mộng.

Tam phủ, Tứ phủ

Đạo Mẫu chia trời đất thành các miền, mỗi miền có một vị Mẫu cai quản. Mẫu Thượng Thiên coi miền trời. Mẫu Thượng Ngàn coi miền núi rừng. Mẫu Thoải coi miền sông nước. Ba miền ấy là Tam phủ. Có nơi thêm Mẫu Địa phủ coi miền đất, thành Tứ phủ.

Thánh Mẫu Liễu Hạnh là vị Mẫu được thờ rộng nhất, gắn với Phủ Dầy ở Nam Định. Bà được coi là một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng Việt, cùng với Tản Viên, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử.

Hầu đồng

Hầu đồng là nghi lễ chính của Đạo Mẫu. Người hầu, gọi là thanh đồng, mặc trang phục từng vị thánh, để thánh "nhập" vào mình, múa theo tiếng hát chầu văn. Mỗi giá đồng là một vị thánh về. Một buổi hầu có thể có nhiều giá.

Căn đồng và giấc mơ

Người theo Đạo Mẫu tin rằng có người mang "căn", tức là có duyên với một vị thánh. Người có căn mà chưa ra hầu thì hay ốm vặt, hay mơ thấy những giấc mơ lạ: mơ thấy người mặc áo đẹp, mơ thấy đền phủ, mơ thấy mình múa. Toan Ánh có ghi những biểu hiện được coi là "căn cao số nặng".

Giấc mơ vì vậy có vai trò lớn trong việc một người quyết định ra hầu. Nhiều thanh đồng kể rằng họ ra hầu sau một chuỗi giấc mơ.

Đây là niềm tin của người trong đạo, và chúng tôi ghi lại như vậy. Không nên lấy một giấc mơ thấy đền phủ mà vội cho rằng mình có căn. Người tỉnh táo trong giới hầu đồng cũng nói điều ấy.

Mẫu báo mộng

Ở các đền phủ, người ta kể nhiều chuyện Mẫu báo mộng: báo cho người đi xa biết đường về, báo cho người buôn bán tránh chuyến hàng xấu, báo cho người ốm đi chữa. Nhiều người đi lễ phủ để tạ ơn sau một giấc mơ như vậy.

Xem mơ thấy điện Mẫu, mơ thấy miếu.

Một lời cẩn trọng

Đạo Mẫu là di sản văn hóa đẹp, với âm nhạc, trang phục, múa, lễ nghi. Nhưng quanh đó cũng có những chuyện không đẹp: người lợi dụng giấc mơ của người khác để bảo họ "có căn", phải trình đồng, phải tốn nhiều tiền. Báo chí đã nhiều lần nói tới chuyện hầu đồng bị thương mại hóa.

Nếu bạn mơ thấy đền phủ và băn khoăn, hãy đi lễ một cách giản dị, hỏi nhiều người, và đừng để ai thúc mình làm điều tốn kém chỉ vì một giấc mơ.

Mẫu và người Việt

Đạo Mẫu cho thấy người Việt dành chỗ lớn cho người mẹ trong tín ngưỡng. Mẹ trời, mẹ núi, mẹ nước. Giấc mơ thấy Mẫu, ở người theo đạo, là giấc mơ được mẹ che chở. Ở người không theo đạo, nó vẫn là một hình ảnh đẹp về sự che chở ấy.