Những điều kiêng khi ngủ trong tục xưa

Bà nội dặn: đừng nằm quay đầu ra cửa, đừng treo gương trước giường, đừng gác tay lên ngực mà ngủ. Ai lớn lên ở quê cũng từng nghe những lời ấy. Mỗi điều kiêng có một câu chuyện, và nhiều điều có cái lý riêng.

Kiêng quay chân ra cửa

Ở nhiều nơi, người xưa kiêng nằm quay chân ra cửa chính, vì đó là thế nằm của người chết khi khâm liệm, chân hướng ra cửa để khiêng ra. Toan Ánh có ghi những kiêng kỵ liên quan tới tư thế giống người chết. Nằm thế ấy, người ta sợ gặp ác mộng, sợ "bị gọi đi".

Có nơi lại kiêng quay đầu ra cửa, sợ gió lùa vào đầu sinh cảm. Hai lời kiêng trái nhau, mỗi làng giữ một lối.

Kiêng gương đối giường

Gương đặt thẳng trước giường, nửa đêm tỉnh dậy thấy bóng mình, dễ giật mình tưởng có người. Người xưa còn tin gương giữ được hồn, hồn đi ra khi ngủ có thể bị gương hút. Lý do thứ nhất ai cũng hiểu. Lý do thứ hai là niềm tin.

Kiêng gác tay lên ngực

Gác tay lên ngực, nằm ngửa thì dễ bị bóng đè. Lời dặn này trùng với điều thầy thuốc nói về liệt khi ngủ. Xem bài bóng đè.

Kiêng ngủ dưới xà ngang

Nhà gỗ có xà ngang. Người xưa kiêng đặt giường ngay dưới xà, sợ "xà đè", ngủ không yên, hay mơ thấy vật nặng. Ngày nay nhà bê tông ít xà lộ, nhưng nhiều người vẫn giữ lời kiêng khi kê giường.

Kiêng kể ác mộng ban đêm

Mơ thấy ác mộng, tỉnh dậy giữa đêm, các cụ dặn đừng kể ngay. Đợi tới sáng, ra ngoài sân, nhìn mặt trời hay nhổ nước bọt ba lần rồi mới kể. Người xưa tin kể ban đêm thì giấc mơ thành thật, kể ban ngày thì nó tan.

Phan Kế Bính khi chép tục tin điềm có lời bình rằng nhiều kiêng kỵ chỉ làm người ta thêm lo. Nhưng riêng lời dặn kể ác mộng ban ngày thì có cái hay: đợi tới sáng, đầu óc tỉnh, nỗi sợ đã vơi đi một nửa.

Kiêng cho trẻ ngủ một mình

Trẻ nhỏ ngủ với mẹ, với bà. Người xưa sợ trẻ vía yếu, ngủ một mình bị ma quỷ trêu, gặp ác mộng. Dưới gối trẻ thường đặt con dao nhỏ, cái kéo, hay nhánh tỏi để trừ tà.

Kiêng ngủ ngày mồng Một Tết

Nhiều nhà kiêng ngủ ngày mồng Một, sợ cả năm lười, cả năm ốm. Người ta thức đón giao thừa, sáng mồng Một dậy sớm đi chùa, đi chúc Tết.

Còn gì đáng giữ

Không phải lời kiêng nào cũng đáng giữ. Nhưng nhiều lời kiêng khi ngủ là kinh nghiệm cho giấc ngủ yên: đừng để gương làm mình giật mình, đừng nằm ngửa nếu hay bị đè, đừng kể ác mộng lúc đang sợ. Giữ những điều ấy thì không mất gì.