Nước trong tín ngưỡng và giấc mơ của người Việt

Người Việt sống ở đồng bằng sông nước. Lúa cần nước, cá sống nhờ nước, nhà cửa ven sông. Nhưng nước cũng mang lụt, mang bão, cuốn người. Vì vậy nước trong tín ngưỡng Việt vừa được yêu, vừa được sợ.

Nước là tiền

"Nước là tiền" là lối giải mộng quen thuộc nhất. Mơ thấy nước trong, nước chảy vào nhà, thường được giải là có của vào. Lối nghĩ này có lẽ từ đời sống làm ruộng: nước về đúng lúc là lúa tốt, lúa tốt là có tiền.

Nhưng nước đục, nước ngập nhà, nước cuốn trôi thì lời giải khác hẳn. Các cụ bảo coi chừng mất của, coi chừng ốm đau. Xem mơ thấy lũ lụt.

Nước là thần

Lĩnh Nam chích quái chép chuyện Lạc Long Quân là giống rồng ở dưới nước, Âu Cơ là giống tiên ở núi. Năm mươi con theo cha xuống biển, năm mươi con theo mẹ lên núi. Câu chuyện ấy đặt nước vào gốc tích của người Việt.

Sơn Tinh Thủy Tinh là chuyện khác về nước: Thủy Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh mỗi năm, nên mới có mùa lụt. Người xưa giải thích lũ lụt bằng cơn giận của thần nước.

Nguyễn Văn Huyên khi viết về thần làng có nhắc nhiều làng thờ thủy thần, nhất là các làng ven sông.

Mẫu Thoải

Trong Đạo Mẫu, Mẫu Thoải là Mẫu cai quản miền sông nước. Người làm nghề sông nước, buôn bán đường thủy hay hầu Mẫu Thoải. Giấc mơ thấy người mặc áo trắng đứng bên sông, ở những người theo Đạo Mẫu, có khi được hiểu là Mẫu Thoải về. Xem bài Đạo Mẫu.

Giếng, sông, biển

Mỗi dạng nước có lời giải riêng. Giếng là nước nhà, gắn với gia đình, tổ tiên. Sông là đường đi, gắn với chuyến đi, với người xa. Biển là cái mênh mông, gắn với chí lớn hoặc nỗi sợ. Xem mơ thấy giếng, mơ thấy sông, mơ thấy biển.

Toan Ánh có ghi tục cúng giếng, kiêng lấp giếng cũ ở nhiều làng Bắc. Lấp giếng phải làm lễ, vì giếng có thần.

Mưa

Mưa là nước từ trời. Người làm ruộng mong mưa đúng mùa, sợ mưa trái mùa. Nhiều làng có lễ cầu mưa khi hạn. Mơ thấy mưa được giải theo mùa: mưa đầu mùa là điềm lành, mưa dầm là điềm buồn. Xem mơ thấy mưa.

Chết đuối

Nỗi sợ lớn nhất về nước là chết đuối. Ở nhiều làng, người ta tin người chết đuối thành ma nước, phải tìm người thế mạng. Tục này làm người ta kiêng tắm sông vào một số ngày, nhất là tháng bảy. Xem mơ thấy chết đuối.

Trẻ con đuối nước là chuyện đau lòng có thật ở nông thôn. Niềm tin về ma nước, dù không đúng, lại giữ cho nhiều đứa trẻ tránh xa chỗ nước sâu. Ngày nay, dạy trẻ biết bơi mới là cách giữ an toàn thật sự.

Nước và lòng người

Nước trong giấc mơ có khi không phải điềm mà là tâm trạng. Mơ thấy mình chìm trong nước lúc đang ngập việc. Mơ thấy nước trong lúc lòng nhẹ. Cái hay của tục xưa là đã nhìn ra nước có hai mặt, như lòng người.