Ông Táo, căn bếp và những giấc mơ trong nhà

Hai mươi ba tháng Chạp, nhà nhà cúng ông Công ông Táo. Mâm cúng có con cá chép sống thả vào chậu nước, sáng ra mang ra sông, ra hồ thả. Người ta tin ông Táo cưỡi cá chép về trời báo cáo việc nhà cả năm.

Hai ông một bà

Truyện dân gian kể về hai người đàn ông và một người đàn bà. Người vợ bỏ chồng vì chồng nghèo, đi lấy người khác. Người chồng cũ đi tìm vợ, đói khát, ngất bên nhà người chồng mới. Người vợ nhận ra, mang cơm ra cho. Người chồng mới về, người chồng cũ xấu hổ nhảy vào đống rơm đang đốt. Người vợ nhảy theo. Người chồng mới cũng nhảy theo.

Ngọc Hoàng thương ba người có nghĩa, cho làm Táo quân coi bếp. Toan Ánh và Phan Kế Bính đều có chép tục thờ Táo, mỗi người kể truyện có chi tiết khác nhau một chút.

Ông Công, ông Táo

Người Việt hay gọi gộp "ông Công ông Táo". Ông Công, tức thổ công, coi đất nhà. Ông Táo coi bếp. Có nơi coi đó là ba vị khác nhau, có nơi coi là một. Lễ hai mươi ba tháng Chạp cúng chung.

Cá chép hóa rồng

Cá chép là phương tiện để Táo quân về trời. Hình ảnh ấy gắn với truyện cá chép vượt Vũ Môn hóa rồng. Thả cá chép là thả cho cá về trời cùng ông Táo. Xem mơ thấy cá chép.

Ngày nay nhiều nơi nhắc người thả cá không ném cả túi ni lông xuống sông. Đó là lời nhắc thực tế mà ông Táo hẳn cũng đồng tình.

Bếp trong nhà Việt

Bếp xưa là ba ông đầu rau, ba cục đất nặn hay ba hòn gạch kê nồi. Ba ông đầu rau chính là ba vị Táo. Người xưa kiêng đặt chân lên ông đầu rau, kiêng chửi mắng trong bếp, kiêng để bếp bẩn.

Bếp là nơi giữ lửa của nhà. "Giữ lửa" đến nay vẫn là lời nói về người phụ nữ giữ gìn hạnh phúc gia đình.

Giấc mơ về bếp

Mơ thấy bếp lửa đỏ, nồi cơm sôi thường được giải là nhà ấm, đủ ăn. Mơ thấy bếp tắt, bếp lạnh thì các cụ dặn giữ hòa khí trong nhà. Mơ thấy ông Táo, có người bảo là nhà sắp có tin vui, có người bảo là ông nhắc mình sống ngay thẳng vì ông thấy hết.

Lời giải "ông thấy hết" có gốc từ chính tục thờ Táo: ông về trời báo cáo việc tốt xấu của nhà. Vì vậy giấc mơ thấy ông Táo hay được hiểu là lời nhắc. Xem mơ thấy ông Táo.

Căn bếp hôm nay

Bếp gas, bếp từ thay cho ba ông đầu rau. Nhiều nhà chung cư không có chỗ bày bàn thờ Táo, chỉ cúng một mâm nhỏ hôm hai mươi ba. Nhưng tục ấy vẫn được giữ ở gần như mọi gia đình.

Có lẽ vì tục thờ Táo nói về một điều ai cũng hiểu: căn bếp là trái tim của nhà. Nhà có bếp ấm thì có người về. Giấc mơ về bếp, dù được giải thế nào, cũng là giấc mơ về nhà.

Một chi tiết đẹp

Trong truyện ba người nhảy vào lửa, không ai là kẻ xấu. Người vợ có lỗi, nhưng thương chồng cũ. Người chồng mới không ghen mà nhảy theo. Người Việt chọn một câu chuyện về nghĩa, không phải về tội, để thờ ở nơi quan trọng nhất của nhà.