Kiêng đầu năm: Tết, xông đất và giấc mơ đầu xuân

"Đầu xuôi đuôi lọt." Người Việt tin rằng những ngày đầu năm định ra cả năm. Vì vậy Tết là mùa của kiêng kỵ, và giấc mơ đêm giao thừa, đêm mồng Một được để ý hơn bất cứ đêm nào.

Những điều kiêng ngày Tết

Phan Kế Bính khi chép tục Tết có ghi nhiều lời kiêng. Kiêng quét nhà ba ngày Tết, sợ quét mất tài lộc ra ngoài. Nếu phải quét thì quét dồn vào góc, đợi hết Tết mới đổ. Kiêng cho lửa, cho nước, sợ cho đi cái may của nhà. Kiêng nói điều xấu, kiêng cãi nhau, kiêng khóc.

Kiêng làm vỡ bát đĩa. Nếu lỡ làm vỡ, người ta nói "vỡ thì càng phát" để hóa giải. Kiêng mặc đồ trắng, đồ đen đi chúc Tết vì đó là màu tang.

Toan Ánh còn ghi kiêng vay mượn đầu năm, kiêng đòi nợ, kiêng trả nợ ngày mồng Một. Có nơi kiêng đi chợ mồng Một.

Xông đất

Người đầu tiên bước vào nhà sau giao thừa là người xông đất. Người xưa tin vía của người ấy ảnh hưởng tới cả năm của nhà. Vì vậy nhiều nhà chọn trước người xông đất: người vui tính, làm ăn khá, tuổi hợp với chủ nhà. Có nhà chủ động tự ra ngoài rồi bước vào, tự xông nhà mình.

Người có tang trong năm thường kiêng đi xông đất nhà người khác. Đó là lời kiêng tế nhị mà nhiều người vẫn giữ.

Giấc mơ đầu năm

Đêm giao thừa người ta thức, nên giấc mơ đầu năm thường là giấc ngủ đêm mồng Một. Ở nhiều nơi, người ta tin giấc mơ ấy báo việc cả năm. Mơ thấy điều lành thì vui, mơ thấy điều xấu thì kiêng kể, đợi qua rằm tháng Giêng.

Lối giải giấc mơ đầu năm thường nghiêng về điều lành. Mơ thấy nước là tiền vào. Mơ thấy lửa là năm phát. Mơ thấy người chết là có của. Có lẽ vì người ta muốn đầu năm vui, nên giải theo hướng vui.

Xem mơ thấy Tết, mơ thấy bánh chưng.

Đi lễ đầu năm

Sáng mồng Một, nhiều người đi chùa, đi đền, xin lộc, xin quẻ. Người ta mang về một cành lộc non, một tờ quẻ, coi đó là lời báo cho năm mới. Ai có giấc mơ lạ đêm trước thì hay đem ra hỏi sư, hỏi thầy.

Ngày nay chùa lớn đông nghịt dịp đầu năm. Có những nơi đã phải nhắc người đi lễ không đốt vàng mã quá nhiều, không cài tiền lẻ lên tượng.

Nên giữ, nên bỏ

Không phải lời kiêng nào cũng đáng giữ. Kiêng quét nhà ba ngày thì nhà bẩn. Kiêng cho lửa thì hàng xóm khó. Nhưng có những lời kiêng nên giữ: kiêng cãi nhau, kiêng nói điều xấu, kiêng đòi nợ ngày Tết. Đó không phải là mê tín, mà là cách để mọi người có mấy ngày yên ổn.

Còn giấc mơ đầu năm, hãy giữ lại phần đẹp nhất của tục xưa: nhớ giấc mơ lành, kể với người nhà cho vui, và quên giấc mơ xấu đi. Một năm dài lắm, không giấc mơ nào định được cả năm.

Tết của người xa quê

Người đi làm ăn xa, không về Tết được, hay mơ thấy nhà cửa, thấy mâm cơm ngày Tết, thấy cha mẹ. Những giấc mơ ấy không cần giải. Đó là nỗi nhớ. Xem mơ thấy về quê.