Giấc mơ của người xa quê: vì sao cứ mơ về nhà cũ, về cha mẹ

Năm đầu vào Nam làm công nhân, không ít người kể tuần nào cũng mơ thấy mình đứng ở đầu ngõ nhà ngoài quê, nghe tiếng mẹ gọi về ăn cơm. Tỉnh dậy là phòng trọ, quạt kêu, ngoài hành lang có người nấu mì. Giấc mơ ấy không đáng sợ, chỉ làm người ta buồn cả buổi sáng.

Chuyện này rất thường. Hỏi mười người đi làm ăn xa, chắc bảy tám người từng mơ về quê. Bài này gom lại cách các cụ nhìn giấc mơ ấy, cách khoa học giấc ngủ giải thích nó, và vài việc nhỏ giúp mình sống cùng nỗi nhớ nhà cho nhẹ hơn.

Người xa quê hay mơ thấy gì

Giấc mơ về quê ít khi là một câu chuyện dài. Thường chỉ là vài cảnh rời rạc nhưng rất rõ:

• Con ngõ, cái cổng, gốc cây đầu làng, bến sông.
• Gian bếp, mâm cơm, mùi khói rơm.
• Cha mẹ, ông bà, có khi là người đã mất từ lâu.
• Căn nhà cũ đúng như hồi nhỏ, dù ngoài đời nhà đã xây lại.
• Mình đang trên đường về mà không tới được: lỡ xe, lạc đường, đò không sang.

Cảnh cuối cùng là cảnh nhiều người kể nhất. Về mãi không tới. Xem thêm mục mơ thấy về quê trong phần giải mộng.

Các cụ hiểu thế nào

Trong lời truyền ở làng quê miền Bắc, mơ thấy nhà cũ, thấy cha mẹ thường không bị coi là điềm dữ. Người ta hay nói gọn: "nhớ thì mơ". Các bà, các mẹ có con đi xa còn hiểu theo chiều ngược lại, rằng con mơ về nhà là vì nhà đang nhắc đến con, đang mong con.

Với giấc mơ thấy ông bà, cha mẹ đã khuất, nhiều nhà xem đó là lời nhắc về chuyện hương khói: sắp đến ngày giỗ, lâu rồi chưa về thăm mộ. Người đi xa không về được thì nhờ anh em ở quê thắp giúp nén hương, hoặc gọi điện về hỏi chuyện nhà. Cách làm ấy không cầu kỳ, mà làm xong ai cũng thấy yên lòng hơn. Chuyện này có nói kỹ hơn trong bài bàn thờ gia tiên và giấc mơ.

Nỗi nhớ quê cũng là một mạch lớn trong ca dao mà Vũ Ngọc Phan đã sưu tầm:

Chiều chiều ra đứng ngõ sau, trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.

Câu ca này vốn là tiếng lòng của người con gái đi lấy chồng xa. Thời nay người đi xa nhiều hơn hẳn: đi học, đi làm khu công nghiệp, đi xuất khẩu lao động. Cái "ngõ sau" bây giờ có khi là ban công phòng trọ, nhưng cảm giác thì vẫn vậy.

Khoa học giấc ngủ nói gì

Các nhà nghiên cứu giấc mơ có một nhận xét khá đơn giản: phần lớn giấc mơ nối tiếp những gì ta bận tâm lúc thức. Ban ngày nghĩ nhiều về điều gì, ban đêm dễ mơ về điều đó. Người mới xa nhà, mỗi ngày đều phải làm quen chỗ ở mới, đồ ăn mới, giọng nói mới, nên đầu óc cứ so sánh với nơi cũ. Giấc mơ về quê là phần tiếp theo của việc so sánh ấy.

Có mấy điểm hay gặp:

• Giấc mơ về quê dày nhất trong vài tháng đầu xa nhà, rồi thưa dần khi đã quen nơi mới.
• Nó hay quay lại vào những lúc mệt, ốm, bị la ở chỗ làm, hoặc gần Tết.
• Cảnh "về mãi không tới" thường đi kèm cảm giác bị kẹt: muốn về mà chưa về được, vì tiền, vì việc, vì giấy tờ.

Trong từ điển biểu tượng của Chevalier và Gheerbrant, ngôi nhà được xem là hình ảnh của chính con người, nhất là căn nhà thời thơ ấu. Mơ về nhà cũ, theo cách đọc ấy, cũng là mơ về con người mình ngày trước, khi còn được chăm lo, chưa phải tự gánh mọi thứ.

Hiểu như vậy thì giấc mơ không phải điềm báo gì cả. Nó chỉ cho biết mình đang nhớ, và có lẽ đang hơi mệt.

Khi nhớ nhà đến mất ngủ

Đa số thì giấc mơ về quê tự thưa đi. Nhưng nếu nó làm bạn tỉnh giấc giữa đêm rồi không ngủ lại được, mấy việc dưới đây đáng thử:

• Gọi về nhà vào giờ cố định, ví dụ tối Chủ nhật. Biết chắc tuần nào cũng được nghe giọng mẹ, nỗi nhớ bớt dồn về ban đêm.
• Giữ lại một thói quen của nhà: nấu một món quê, nghe một giọng hát quen, treo một tấm ảnh. Đừng cố "cai" nỗi nhớ.
• Ngủ đúng giờ và tránh nằm lướt điện thoại xem ảnh quê ngay trước khi ngủ. Xem xong rất dễ mơ, mà mơ xong lại tỉnh.
• Viết vài dòng khi giấc mơ vừa tỉnh: mơ thấy gì, hôm qua có chuyện gì. Làm vài tuần sẽ thấy giấc mơ hay đến sau những ngày nào. Cách ghi này cũng được nói trong bài giấc mơ lặp lại.
• Tìm người cùng quê ở gần. Một bữa cơm với người nói cùng giọng có khi đỡ hơn mười cuộc gọi.

Nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, kèm buồn bã cả ngày, chán ăn, không muốn đi làm, thì đó không còn là chuyện giấc mơ nữa. Lúc ấy nên đi khám, nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nhớ nhà nặng quá cũng là một nỗi khổ thật, không có gì phải ngại.

Lời cuối

Người xưa nói "nhớ thì mơ", nghe đơn giản mà đúng. Giấc mơ về quê không báo trước điều gì, nó chỉ nhắc mình còn một chỗ để nhớ về. Có người còn chỗ để mà nhớ, kể ra cũng là một cái may. Sáng nào tỉnh dậy sau giấc mơ ấy, gọi về nhà một cuộc là hay nhất.